Χταπόδι ψητό με φάβα

Χταπόδι ψητό με φάβα -  ένα πιάτο που μυρίζει ελληνικό καλοκαίρι

Υπάρχουν γεύσεις που δεν τις θυμάσαι απλώς… τις ταξιδεύεις.

Κλείνεις τα μάτια και βρίσκεσαι σε ένα μικρό νησί του Αιγαίου. Είναι απόγευμα, ο ήλιος έχει αρχίσει να χαμηλώνει και τα ασβεστωμένα σοκάκια κρατούν ακόμη τη ζέστη της ημέρας.

 Από κάπου έρχεται η μυρωδιά της θάλασσας, από μια αυλή ακούγονται πιάτα και ποτήρια και στο τραπέζι, κάτω από μια κληματαριά, σε περιμένει ένα πιάτο που μοιάζει να κλείνει μέσα του ολόκληρο το ελληνικό καλοκαίρι.

Χταπόδι και φάβα.

Δύο υλικά που κουβαλούν τη δική τους ιστορία και συναντιούνται σε ένα από τα πιο αγαπημένα πιάτα της ελληνικής κουζίνας.

Το χταπόδι ήταν ανέκαθεν δεμένο με τη ζωή των νησιωτών και των ανθρώπων της θάλασσας. Ψαρεμένο από τα βράχια και τα ρηχά νερά, έγινε με τα χρόνια ένα από τα πιο χαρακτηριστικά θαλασσινά της ελληνικής παράδοσης. 

Και ποιος δεν έχει συνδέσει το χταπόδι με εκείνες τις εικόνες των καλοκαιρινών ταβερνών, με τα πλοκάμια να ψήνονται στη φωτιά και τη μυρωδιά τους να ταξιδεύει μέχρι την παραλία;

Δίπλα του, η φάβα. Ένα ταπεινό όσπριο, που όμως έχει πρωταγωνιστήσει εδώ και αιώνες στο ελληνικό τραπέζι. Καλλιεργήθηκε ιδιαίτερα στα νησιά του Αιγαίου και συνδέθηκε με τη λιτή, αυτάρκη διατροφή των ανθρώπων της υπαίθρου.

 Στη Σαντορίνη, μάλιστα, η φάβα έγινε κομμάτι μιας ολόκληρης γαστρονομικής παράδοσης, χάρη στο ιδιαίτερο άνυδρο έδαφος και στις συνθήκες του νησιού.

Και κάπως έτσι, η θάλασσα συναντά τη γη.

Το χταπόδι μάς χαρίζει πολύτιμη πρωτεΐνη, βιταμίνη Β12, σίδηρο, σελήνιο και άλλα σημαντικά θρεπτικά συστατικά, ενώ η φάβα συμπληρώνει το πιάτο με φυτική πρωτεΐνη, σύνθετους υδατάνθρακες και φυτικές ίνες.

 Το ελληνικό ελαιόλαδο, το λεμόνι, το φρέσκο κρεμμυδάκι και ο μαϊντανός έρχονται να ενώσουν τις δύο γεύσεις και να δώσουν στο πιάτο εκείνη τη χαρακτηριστική μεσογειακή φρεσκάδα.

Και τότε καταλαβαίνεις πως δεν είναι απλώς ένα πιάτο με χταπόδι και φάβα.

Είναι ένα μικρό ταξίδι στην Ελλάδα.

Στη θάλασσα και στα νησιά μας, στα καλοκαιρινά τραπέζια, στις παλιές κουζίνες, στους ανθρώπους που μαγείρευαν απλά γιατί είχαν μάθει να κάνουν τα λίγα… πολλά.

Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο όμορφο μυστικό της ελληνικής κουζίνας:

να παίρνει τα πιο απλά υλικά και να τα κάνει αναμνήσεις.

Χταπόδι ψητό με φάβα 

Χταπόδι ψητό με λαδολεμονο 

Βελούδινη φάβα με ψητό χταπόδακι 

Επί το έργον ...

Υλικά

Για το χταπόδι

1 χταπόδι περίπου 2 κιλά, φρέσκο ή κατεψυγμένο

5-6 κόκκοι μπαχάρι

10 κόκκοι πιπεριού

2 φύλλα δάφνης

λίγο ελαιόλαδο

αλάτι

φρεσκοτριμμένο πιπέρι

Για τη φάβα

250 γρ. φάβα

1 ξερό κρεμμύδι

2 σκελίδες σκόρδο

1 φύλλο δάφνης

1 λίτρο νερό

χυμός από ½ λεμόνι

1 σφηνάκι ελαιόλαδο

αλάτι

πιπέρι

Για το dressing

2 φρέσκα κρεμμυδάκια, ψιλοκομμένα

2 κ.σ. ψιλοκομμένο μαϊντανό

χυμός από 1 μεγάλο, ζουμερό λεμόνι

150 ml ελαιόλαδο

Εκτέλεση

Ετοιμάζουμε το χταπόδι

Αν χρησιμοποιήσουμε κατεψυγμένο χταπόδι, το αφήνουμε να ξεπαγώσει εντελώς μέσα στο ψυγείο, ιδανικά από την προηγούμενη ημέρα.

Καθαρίζουμε καλά το χταπόδι και το ξεπλένουμε.

Σε μεγάλη κατσαρόλα βάζουμε αρκετό νερό, τους κόκκους μπαχάρι και πιπεριού και τα φύλλα δάφνης. Μόλις πάρει βράση, προσθέτουμε ολόκληρο το χταπόδι.

Σκεπάζουμε, χαμηλώνουμε τη φωτιά και το αφήνουμε να σιγοβράσει για περίπου 40-45 λεπτά, μέχρι να μαλακώσει.

Προσοχή: ο χρόνος είναι ενδεικτικός. Το χταπόδι μπορεί να χρειαστεί περισσότερο ή λιγότερο χρόνο, ανάλογα με το μέγεθός του και το πόσο τρυφερό είναι. Το δοκιμάζουμε τρυπώντας το πιο χοντρό σημείο με ένα πιρούνι.

Το βγάζουμε από την κατσαρόλα, το στραγγίζουμε και χωρίζουμε τα πλοκάμια.

Τα τοποθετούμε σε ταψάκι στρωμένο με λαδόκολλα. Ραντίζουμε με λίγο ελαιόλαδο, προσθέτουμε ελάχιστο αλάτι αν χρειάζεται και φρεσκοτριμμένο πιπέρι.

Ψήνουμε στο γκριλ στους 250°C για περίπου 5 λεπτά, μέχρι να πάρει χρώμα και να μοσχοβολήσει.

Για τη φάβα

Ξεπλένουμε πολύ καλά τη φάβα.

Σε κατσαρόλα βάζουμε το νερό, το ξερό κρεμμύδι, τις σκελίδες σκόρδου και το φύλλο δάφνης.

Μόλις πάρει βράση, προσθέτουμε τη φάβα.

Αλατοπιπερώνουμε ελαφρά, σκεπάζουμε και σιγοβράζουμε μέχρι να μαλακώσει εντελώς και να χυλώσει.

Προς το τέλος προσθέτουμε τον χυμό λεμονιού και το ελαιόλαδο.

Αφαιρούμε το δαφνόφυλλο και πολτοποιούμε με ράβδο μπλέντερ μέχρι να γίνει βελούδινη και κρεμώδης.

Αν μας φαίνεται πολύ σφιχτή, προσθέτουμε λίγο ζεστό νερό μέχρι να αποκτήσει την υφή που θέλουμε.

 Για το dressing

Ψιλοκόβουμε τα φρέσκα κρεμμυδάκια και τον μαϊντανό.

Χτυπάμε καλά τον χυμό λεμονιού με το ελαιόλαδο μέχρι να δημιουργηθεί ένα πηχτό λαδολέμονο.

Προσθέτουμε το κρεμμυδάκι και τον μαϊντανό και ανακατεύουμε.

Μόλις βγει το χταπόδι από το γκριλ, το περιχύνουμε με μέρος από το dressing.

Κρατάμε λίγο για το τελικό σερβίρισμα.

Βάζουμε τη φάβα στο πιάτο, από πάνω τοποθετούμε το ψητό χταπόδι, περιχύνουμε με λίγο ακόμη dressing και τελειώνουμε με φρεσκοτριμμένο πιπέρι.

Τα μυστικά για τέλειο χταπόδι

Φρέσκο ή κατεψυγμένο;

Και τα δύο μπορούν να δώσουν εξαιρετικό αποτέλεσμα.

Το κατεψυγμένο μάλιστα έχει ένα πλεονέκτημα: η διαδικασία της κατάψυξης βοηθά να σπάσουν οι μυϊκές ίνες του χταποδιού, με αποτέλεσμα να μπορεί να γίνει πιο τρυφερό.

Το σημαντικό είναι να το αφήσουμε να ξεπαγώσει αργά στο ψυγείο και όχι πάνω στον πάγκο.

 Αν είναι κατεψυγμένο

Δεν χρειάζεται να το βράσουμε ενώ είναι παγωμένο. Το αφήνουμε να ξεπαγώσει πλήρως στο ψυγείο.

Μετά το ξεπλένουμε και το καθαρίζουμε κανονικά.

 Αν είναι φρέσκο

Το φρέσκο χταπόδι θέλει καλό καθάρισμα και σωστό χτύπημα/μαλάκωμα αν χρειάζεται. 

Αν δεν είμαστε σίγουροι ότι έχει ήδη μαλακώσει σωστά, μπορούμε να το καταψύξουμε και να το ξεπαγώσουμε πριν το μαγείρεμα.

Μην το παρακάνουμε με το αλάτι

Το χταπόδι είναι από μόνο του αρκετά αλμυρό, ιδιαίτερα αν έχει μείνει σε θαλασσινό νερό. Γι' αυτό αλατίζουμε με φειδώ και δοκιμάζουμε πριν προσθέσουμε επιπλέον αλάτι.

 Το γκριλ είναι το τελευταίο «χτύπημα»

Το βράσιμο το κάνει τρυφερό.

Το δυνατό γκριλ του δίνει χρώμα, ελαφρώς καψαλισμένες άκρες και εκείνη τη μοναδική μυρωδιά του ψητού χταποδιού.

Γι' αυτό δεν χρειάζεται να το αφήσουμε πολλή ώρα στον φούρνο. Θέλουμε δυνατό και σύντομο ψήσιμο.

 Το dressing μπαίνει στο τέλος

Το λεμόνι και το ελαιόλαδο είναι αυτά που θα «ξυπνήσουν» τη γεύση του χταποδιού. Το dressing το ρίχνουμε μόλις βγει από το γκριλ, ώστε να απορροφήσει τα αρώματα.

Πώς καθαρίζουμε σωστά ένα ολόκληρο χταπόδι

Αν το αγοράσουμε ολόκληρο και ακαθάριστο:

Το ξεπλένουμε καλά κάτω από κρύο τρεχούμενο νερό.

Γυρίζουμε την κουκούλα και αφαιρούμε τα εσωτερικά όργανα.

Αφαιρούμε το ράμφος, που βρίσκεται στο κέντρο, εκεί όπου ενώνονται τα πλοκάμια.

Αφαιρούμε τα μάτια, αν δεν έχουν ήδη αφαιρεθεί.

Ξεπλένουμε πολύ καλά το εσωτερικό της κουκούλας και τα πλοκάμια.

Ελέγχουμε ένα-ένα τα πλοκάμια για τυχόν υπολείμματα.

Το αφήνουμε να στραγγίσει καλά πριν το μαγείρεμα.

💡 Μικρό μυστικό: Αν το χταπόδι είναι ήδη καθαρισμένο από τον ιχθυοπώλη, δεν χρειάζεται να το «πειράξουμε» ξανά. Απλώς ελέγχουμε ότι έχει αφαιρεθεί το ράμφος και τα μάτια και το ξεπλένουμε καλά.

Τα μυστικά για βελούδινη φάβα

Ξεπλένουμε τη φάβα πολύ καλά πριν τη βράσουμε.

Δεν χρειάζεται απαραίτητα μούλιασμα.

Τη βράζουμε σε χαμηλή φωτιά για να χυλώσει σωστά.

Το κρεμμύδι και το σκόρδο δίνουν υπέροχο βάθος στη γεύση.

Το λεμόνι μπαίνει προς το τέλος.

Το ελαιόλαδο επίσης προστίθεται προς το τέλος, ώστε να διατηρήσει καλύτερα το άρωμά του.

Αν η φάβα πήξει περισσότερο απ' όσο θέλουμε, τη διορθώνουμε με λίγο ζεστό νερό.

Για πραγματικά μεταξένια υφή, την πολτοποιούμε όσο είναι ακόμη ζεστή.

Διατροφική αξία

Το πιάτο αυτό είναι μια πολύ καλή επιλογή για ένα χορταστικό, πρωτεϊνούχο και πλούσιο σε φυτικές ίνες γεύμα.

Το χταπόδι προσφέρει πρωτεΐνη υψηλής βιολογικής αξίας και σημαντικά μέταλλα, ενώ η φάβα προσθέτει φυτικές πρωτεΐνες, φυτικές ίνες και σύνθετους υδατάνθρακες.

Το ελαιόλαδο προσφέρει πολύτιμα μονοακόρεστα λιπαρά, όμως επειδή χρησιμοποιούμε αρκετό τόσο στη φάβα όσο και στο dressing, αποτελεί και τον βασικό παράγοντα που ανεβάζει τις θερμίδες του πιάτου.

📊 Ενδεικτική διατροφική αξία

Οι τιμές είναι κατά προσέγγιση και εξαρτώνται κυρίως από την ποσότητα ελαιολάδου που τελικά καταναλώνεται.

Ανά μερίδα περίπου

Θερμίδες 600-650 kcal

Πρωτεΐνη 45-50 γρ.

Υδατάνθρακες 35-40 γρ.

Λιπαρά 30-35 γρ.

Φυτικές ίνες 8-10 γρ.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορώ να χρησιμοποιήσω μόνο κατεψυγμένο χταπόδι;

Φυσικά. Είναι εξαιρετική επιλογή και, όταν μαγειρευτεί σωστά, μπορεί να γίνει ιδιαίτερα τρυφερό.

Χρειάζεται να ξεπαγώσω το χταπόδι πριν το μαγειρέψω;

Ναι, προτιμάμε να ξεπαγώσει αργά στο ψυγείο.

Βάζω αλάτι στο νερό που βράζει το χταπόδι;

Καλύτερα όχι ή μόνο ελάχιστο. Το χταπόδι έχει φυσικά αλμυρή γεύση και μπορούμε να διορθώσουμε το αλάτι στο τέλος.

Πώς καταλαβαίνω ότι έγινε;

Τρυπάμε το πιο χοντρό σημείο με ένα πιρούνι. Πρέπει να μπαίνει σχετικά εύκολα, χωρίς το χταπόδι να διαλύεται.

Γιατί το χταπόδι μου βγήκε σκληρό;

Συνήθως είτε δεν έχει μαγειρευτεί αρκετά ώστε να μαλακώσει είτε έχει μαγειρευτεί με τρόπο που δεν του επιτρέπει να γίνει τρυφερό. Το χταπόδι θέλει υπομονή και χαμηλή φωτιά.

Μπορώ να το ψήσω στον φούρνο αντί για γκριλ;

Ναι, αλλά για τη συγκεκριμένη συνταγή προτιμώ το δυνατό γκριλ, γιατί θέλουμε γρήγορο ρόδισμα και ελαφρώς καψαλισμένες άκρες.

Μπορώ να ετοιμάσω τη φάβα νωρίτερα;

Βεβαίως. Η φάβα μάλιστα μπορεί να γίνει και από πριν. Αν σφίξει, την αραιώνουμε με λίγο ζεστό νερό και την ανακατεύουμε καλά πριν τη σερβίρουμε.

Μπορώ να βάλω ξίδι αντί για λεμόνι;

Φυσικά. Το ξίδι ταιριάζει εξαιρετικά με το χταπόδι, αλλά στη συγκεκριμένη εκδοχή το λεμόνι δίνει πιο φρέσκια και φωτεινή γεύση.

Πόσες μερίδες βγάζει;

Με ένα χταπόδι περίπου 2 κιλών και 250 γρ. φάβα υπολόγισε περίπου 4-5 γενναιόδωρες μερίδες, ανάλογα με το μέγεθος των πλοκαμιών και το αν το σερβίρουμε ως κυρίως ή ως μέρος μεγαλύτερου τραπεζιού.

Προσωπικό σχόλιο 

Αυτό το πιάτο είναι από εκείνα που μου θυμίζουν γιατί αγαπάμε τόσο την ελληνική κουζίνα.

Δεν χρειάζεται περίπλοκες τεχνικές ούτε δεκάδες υλικά. Θέλει ένα καλό χταπόδι, μια σωστά χυλωμένη φάβα, καλό ελαιόλαδο, λεμόνι και λίγη υπομονή.

Και όταν το χταπόδι βγει καυτό από το γκριλ και πέσει πάνω στη βελούδινη φάβα, με το λαδολέμονο να μοσχοβολάει… εκεί πραγματικά δεν χρειάζεται τίποτα άλλο στο τραπέζι. ❤️